Terwijl de geopolitieke spanningen in het Midden-Oosten de olieprijzen opstuwen en de supermarkten hun prijzen noodgedwongen lijken te gaan verhogen, kijkt de korte keten met een eigen blik naar de markt. In het Friese Menaldum voert Jelmar Lautenbach een opvallende koers bij zijn boerderijwinkel Feintsje fan Menaam. Is dit het moment voor een nieuwe groeispurt van de lokale handel?
De geopolitieke spanningen in het Midden-Oosten drijven de energieprijzen op, en dat voelen ook Nederlandse supermarkten. Maar in Menaldum, waar Feintsje fan Menaam uitgroeit tot de grootste boerderijwinkel van Friesland, kijkt men genuanceerd naar die ontwikkeling. Jelmar Lautenbach is er nuchter over.
‘Van de straat van Hormuz hebben we niet zoveel last. Behalve dan aan de benzine en alle andere dingen die wat duurder worden.’
De prijzen bij Feintsje fan Menaam zijn voor een groot deel gekoppeld aan de veemarktnotering op het moment van slacht. Voor groente geldt simpelweg wat de boer vraagt. En op dit moment, zo stelt Jelmar, ziet hij geen prijsstijging in het groenteaanbod.
Geen groothandel, minder risico
De winkel in Menaldum heeft de traditionele groentehandel volledig buiten de deur gehouden. ‘In principe hebben we de hele groentehandel eruit gefietst.’ Dat maakt de winkel structureel minder gevoelig voor schommelingen in de internationale aanvoerketens.
Toch zijn niet alle kostenposten gedekt. Feintsje fan Menaam telt meerdere vriezers, en daarmee zijn de energiekosten een reële zorg. ‘De energiekosten baren mij wel zorgen, hoewel ik zonnepanelen heb.’
Het is een eerlijk beeld: de korte keten absorbeert niet alle externe schokken, maar dempt ze wel degelijk.
Prijs is niet de hoofdreden
Worden boerderijwinkels populairder als supermarkten fors duurder worden? Die verwachting leeft breed, maar Jelmar nuanceert dat beeld. Zijn klantenkring kiest bewust voor lokaal en voor kwaliteit. Prijs speelt mee, maar is niet de doorslaggevende factor.
‘Klanten die alleen op prijs komen, die blijven niet zo lang bij ons, denk ik.’
Toch sluit hij niet uit dat een kleiner prijsverschil drempelverlagend werkt. ‘Drempelverlagend, denk ik zeker.’ Nieuwe klanten die via de prijs binnenkomen, zijn welkom, zolang ze de meerwaarde van de winkel leren kennen.
Transparantie als verkoopargument
Wat Feintsje fan Menaam onderscheidt van vrijwel iedere andere winkel in Nederland, is de openheid over prijsopbouw. Op ieder productlabel staat niet alleen de consumentenprijs, maar ook wat de boer ontvangt. ‘Uw prijs’ staat naast ‘prijs boer’: twee euro twintig tegenover drie euro per kilo, bijvoorbeeld.
‘Ik zeg gewoon altijd eerlijk tegen de klant: daar moet voor ons ook wat tussen zitten. En dat moet meer dan twintig procent zijn.’
De reacties zijn overwegend positief, al zijn er ook klanten die even op het verkeerde been worden gezet. Sommigen denken dat de boerderijprijs hun aankoopprijs is. Die openheid is geen marketingtruc, het is bedrijfscultuur.
Eerlijkheid over marges
Die transparantie dient ook een ander doel: het counteren van dumpingprijzen bij grote retailers. Als een supermarkt rundvlees aanbiedt voor vier euro per kilo, kan Jelmar zijn klanten precies laten zien wat een kilo rundvlees werkelijk kost om in de vriezer te krijgen. Veemarktnotering, slachtkosten, gemiddelde kosten per kilo, het staat allemaal vermeld.
‘Dan kan ik gewoon zeggen: kijk, dit kost gemiddeld om een koe in de vriezer te krijgen.’
Dat geeft consumenten inzicht in de werkelijkheid die ze vaak niet kennen. De kosten achter voedsel zijn voor veel mensen abstract, en die kloof wil Jelmar dichten.
Corona als referentiepunt
Tijdens de coronacrisis schoten boerderijwinkels in Nederland omhoog in populariteit. Lange rijen, lege schappen bij supermarkten en een nieuwe waardering voor lokale voedselzekerheid gaven de korte keten een flinke impuls. De vraag is of de huidige geopolitieke onrust eenzelfde effect kan hebben.
Jelmar denkt van wel, zij het voorzichtig. ‘Het gevoel dat het dichtbij is, dat we dit gewoon kunnen krijgen, dat is een heel belangrijke stimulans om hier te komen.’
De omzetten in de afgelopen weken lieten een stijgende lijn zien, al wil hij daar geen grote conclusies aan verbinden. Wat hij wel zeker weet: het gevoel van voedselzekerheid dat de korte keten biedt, is een argument dat in tijden van onrust zwaarder weegt.
Veiligheid van nabijheid
‘Het is natuurlijk een veiliger, een zekerder kanaal, de korte keten. Als er iets is, dan hebben we het gewoon. Het komt niet van ver weg.’
Die nabijheid is geen abstract concept. Het is het verschil tussen een winkel waarvan de bevoorrading afhankelijk is van internationale scheepvaartroutes, en een winkel die wordt gevoed door boeren op een paar kilometer afstand. In een wereld van toenemende onzekerheid is dat een concreet voordeel.
Meer transparantie op komst
Jelmar heeft plannen om de prijstransparantie verder door te trekken naar andere productcategorieën. Kippenvlees, varkensvlees en wild staan op de agenda. Ook voor ganzenvet wil hij de gemiddelde kosten inzichtelijk maken, al erkent hij dat wilde ganzen bijzonder zijn: iedere gans vraagt individuele beoordeling.
‘Als je de kleindochter hebt, kun je er filet en alles van maken. Als je de oma hebt, dan wordt het worst.’
Het is een illustratie van hoe ambachtelijk werken zich verhoudt tot eerlijke communicatie over kosten. Meer handwerk vraagt om meer uitleg, en die uitleg is precies wat Feintsje fan Menaam zijn klanten wil geven.
Korte keten als toekomstmodel
Of de huidige situatie in het Midden-Oosten de korte keten structureel versterkt, is nog onzeker. Jelmar is realistisch: ook in de korte keten werken hogere brandstofprijzen door in de kostprijs. Maar het verhaal van Feintsje fan Menaam laat zien dat transparantie, lokale verankering en directe relaties met boeren een fundament bieden dat externe schokken beter weerstaat.
ChefsFriends wordt mede mogelijk gemaakt door ‘De vrienden van…’:
Kesbeke Fijne Tafelzuren
Kaasfort Amsterdam
Chaîne des Rôtisseurs
Nice to Meat
Schmidt Zeevis
la Fève chocolade en desserts
Mr. Henry’s 0,00%
De WijnGoeroe
WTOL Academy
R & R media en advies
Ook vriend worden? Stuur een e-mail naar richard@chefsfriends.nl of rik@chefsfriends.nl.
Lees verder
-
Terwijl supermarkten kampen met een overschot aan plastic verpakkingen voor versproducten, neemt de korte keten…
-
De boerderijwinkel ontwikkelt zich razendsnel van een sympathiek uitje tot een serieuze speler in ons…
-
Wist je dat je voor een doosje eieren bij de boer vaak dertig procent minder…
